پروانه فری یا کرم خراط با نام انگلیسی Zeuzera Pyrina عرض حشره با بال های باز در ماده ها حدود ۴۵ الی۸۵ میلی متر در نرها ۴۰الی ۵۰ میلی متراست.طول بدن حشره ۱۸الی۲۸ میلیمتر. حشره کامل دارای بال ها سفید با لکه های تیره فولادی است. تخم های تازه حشره به رنگ سفید متمایل به زرد که به تدریج ارغوانی شده و در مراحل آخر رشدی خاکستری رنگ می شوند. لاروها در مرحله آخر تکامل ۵۵الی ۶۰ میلی متر می رسند.سینه و شکم لارو به رنگ زرد با تعداد زیادی نقاط سیاه رنگ است. لاروها در مراحل اولیه به رنگ گلی و فاقد خال هستند. شفیره قهوه ایی روشن.
نویسندگان
دکتر جعفر پژوهان و مهندس نادر پور ابراهیم
مراحل مختلف رشد پروانه عبارتند از: تخم تبدیل به لارو، لارو تبدیل به شفیره و شفیره نیز تبدیل به پروانه یا همان حشره کامل می شود.
میزبان آفت: درختان گردو مطلوب ترین میزبان برای این آفت است که گاهی صدها لارو روی یک درخت بزرگ فعالیت می کنند. از درختان دیگر می توان سیب، گلابی، به، آلو، گیلاس، زیتون، انار، انگور، مرکبات و نارون را نام برد.
زمستان گذرانی: زمستان گذرانی به صورت لارو در داخل شاخه های اصلی و تنه درختان می باشد.وجود توده قهوه ایی از فضولات و خاک اره و شیره گیاهی نشان گر وجود و فعالیت لارو است.لاروهای زمستانه ۲ دسته هستند:
- آنهایی که در سن آخر لاروی هستند که پس ازتکمیل تغذیه در داخل دالانی در تنه درختان و نزدیک سوراخ خروجی به شفیره تبدیل می شوند. البته لارو کامل کمی قبل از شفیره شدن سوراخ خروجی را تعبیه می کند.گاهی قسمتی از شفیره بیرون از سوراخ خروجی بوده و قابل مشاهده است.
- لارو هایی که اندازه کوچک تر داشته و یک سال دیگر در داخل تنه و سرشاخه ها فعالیت می کنند.
ظهور حشرات: ظهور حشرات کامل تدریجی بوده و از اوایل خرداد تا اواسط شهریور طول می کشد.هر حشره ماده قادر است۴۰۰ تا ۱۰۰۰عدد تخم به صورت دسته جمعی بگذارد.تخم ها پس از ۷ الی۲۲ روز باز شده و لاروهای جوان از سر شاخه ها و قسمت های چوبی نشده و از محل اتصال دمبرگ ها وارد شاخه ها می شوند.آفت هر ۱ یا ۲ سال یک نسل دارد.
روشهای کنترل و پیشگیری از خسارت: کاشت صحیح درخت و احداث اصولی باغ، بیل زدن و شخم اطراف درختان، مراقبت های رایج باغ مانند آبیاری به موقع و پیشگیری از تنش خشکی، کود دهی و تقویت باغ گردو
روشهای کنترل آفت در فصل زمستان: هرس شاخه های جوان و دارای علائم آلودگی و جمع آوری و سوزاندن آنها، استفاده از سیم مفتولی (سیم کلاچ یا سیم گاز موتورسیکلت) برای کشتن لاروها در داخل سوراخ های دارای نشانه های آلودگی(لارو حدود۲۰ سانتی متر از محل سوراخ قرار می گیرد)، تهیه خمیر سمی و قرار دادن آن در سوراخ فعال و مسدود نمودن آن با چسب باغبانی یا سریش و….(خمیر سمی را میتوان با مخلوط مل نقاشی و یکی از سموم تبخیری مانند کلرپیریفوس یا آمبوش یا دسیس استفاده کرد.پودر مل ۵۰ گرم و چند سی سی سم، که بسته به تعداد درخت می توان مقادیر را تنظیم کرد). استفاده از پنبه آغشته به سم و قراردادن آن در سوراخ و مسدود نمودن آن، تامین خمیر آنتی تارلو(زئوزران) و مسدود نمودن سوراخ پس از تزریق،(دارای دستگاه آماده ایی مانند تلمبه بادبزن کوچک دستی است که می توان خمیر را داخل سوراخ تزریق کرد).
روشهای کنترل در بهار: استفاده از تلههای فرمونی برای شکار حشرات نر که منجر به کاهش جفت گیری خواهد شد. استفاده از تله های نوری موجود در بازار یا ایجاد نور با یک فانوس یا چراغ قوه که با نصب آنها در بالای یک تشت آب آویزان کردن آنها در ارتفاع 5/1 الی ۳ متری درخت و حذف شاخه های اطراف می توان حشرات کامل را از بین برد و همچنین با شمارش روزانه تعداد پروانه های شکار شده زمان اوج پرواز و فعالیت آن را مشخص و برای کنترل شیمیایی لارو استفاده کرد. محلول پاشی با گوگرد مایع در شروع فصل و زمان جوانه زنی و قبل از گلدهی به نسبت ۵ در هزار. حداقل ۱ مرتبه در هر ماه انجام شود .به علت خاصیت دورکنندگی گوگرد و همچنین تقویت درخت این روش موثر می باشد. درخت باید کاملا شسته شده و ارتفاعات هم محلول پاشی شوند.
مبارزه شیمیایی: که معمولا ۲ یا ۳ مرحله و از اوایل خرداد تا شهریور و با سمومی مانند دورسبان که برای لاروهای تازه که در سرشاخه ها و دمبرگ ها حضور دارند کاربرد دارد.سمپاشی برای لارو هایی که داخل سوراخ ها هستند هیچ اثری ندارد.
دشمنان طبیعی آفت: مورچه ها که از تخم تغذیه می کنند، پرنده ها مانند دارکوب که از لارو و شفیره تغذیه می کنند. در سمپاشی باید مواظب باشیم که چرخه طبیعت را زیاد به هم نزنیم. دمای پایین و سرمای کمتر از ۱۲ درجه هم سبب از بین رفتن لاروها میشود.
